(βλ Παράρτημα για γενικότερες αρχές ανάπτυξης που αφορούν στον πρωτογενή τομέα)

Όσο αφορά στον πρωτογενή τομέα της περιοχής, οι προϋποθέσεις για τις δυνατότητες ανάπτυξης του περιλαμβάνουν...

Πρωτογενής τομέας γενικά

Όσο αφορά στον πρωτογενή τομέα της περιοχής, οι προϋποθέσεις για τις δυνατότητες ανάπτυξης του περιλαμβάνουν:

• Τη δημιουργία σύγχρονων υποδομών προσανατολισμένων στις ραγδαίες εξελίξεις που συντελούνται στο πρωτογενή τομέα (αρδευτικών έργων που στοχεύουν στην εξοικονόμηση νερού και συστημάτων προστασίας του περιβάλλοντος, υπηρεσιών ποιοτικού ελέγχου και πιστοποίησης των αγροτικών προϊόντων, κ.α.)
• Την ύπαρξη επιλεκτικών κινήτρων ή επιδοτήσεων και ενισχύσεων εθνικών ή από την Ευρωπαϊκή Ένωση που θα κατευθύνονται αποκλειστικά και υπό αυστηρές προϋποθέσεις εκπλήρωσης συγκεκριμένων ποιοτικών κριτηρίων και τεχνικών κριτηρίων σχεδιασμού για υποδομές και αναδιάρθρωση καλλιεργειών με στόχο την αειφορία και ανταγωνιστικότητα, την προσέλκυση νέων αγροτών-επιχειρηματιών στον πρωτογενή τομέα, την πιστοποίηση ποιοτικών προϊόντων και την καθετοποίηση της παραγωγής με στόχο ιδιαίτερα απαιτητικές αλλά και προσοδοφόρες διεθνείς αγορές όπως οι Η.Π.Α. και η Ιαπωνία.
• Τη διασφάλιση των αναγκαίων φυσικών πόρων και της αειφορίας της παραγωγής που συνδυάζει και τους τρεις παραγωγικούς τομείς
• Τον ισόρροπο σχεδιασμό χρήσεων γης
• Τη διασύνδεση του πρωτογενούς με τον δευτερογενή τομέα αλλά και με τον τριτογενή τομέα σε πιο μακροπρόθεσμη βάση με εναλλακτικά σενάρια επιχειρηματικότητας και καινοτομιών.

ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

Φυτική παραγωγή

• Μακροπρόθεσμος σχεδιασμός και προγραμματισμός αναδιάρθρωσης καλλιεργειών και υιοθέτηση νέων καλλιεργειών με στόχο την ποιοτική αναβάθμιση και ανάπτυξη της γεωργικής παραγωγής σε συνδυασμό με την αειφόρο ανάπτυξη της περιοχής ώστε να καλυφθούν άμεσα οι αρνητικές επιπτώσεις από την κατάργηση ή μείωση επιδοτήσεων σε προϊόντα σημαντικά για το νομό, όπως η ελιά.
• Στήριξη και περαιτέρω ανάπτυξη επιλεγμένων παραδοσιακών καλλιεργειών, της παραγωγής αρωματικών-φαρμακευτικών φυτών και βοτάνων και της μελισσοκομίας των ορεινών κυρίως αλλά και ημιορεινών περιοχών του νομού μια και ορισμένες από τις καλλιέργειες αυτές καθώς και η μελισσοκομία έχουν προοπτικές και κάποια από τα προϊόντα μπορεί να πιστοποιηθούν σαν προϊόντα ονομασίας προέλευσης υπό προϋποθέσεις.
• Ανάπτυξη βιολογικών καλλιεργειών και προώθηση βιολογικών προϊόντων στο εξωτερικό αλλά και απ’ ευθείας στην τοπική και εθνική αγορά (π.χ. ελαιολάδου, κρασιών, φαρμακευτικών φυτών).
• Αυστηρός έλεγχος όσον αφορά το νέο καθεστώς των επιδοτήσεων και κατάλληλη ενημέρωση των αγροτών ώστε να κατευθύνονται προς αναπτυξιακές και παραγωγικές υποδομές και να μην κατασπαταλώνται σε υπερβάσεις και απλές (και ίσως αμφίβολης τεκμηρίωσης) χρηματοδοτήσεις.
• Δημιουργία προτύπων αγροκτημάτων (ιδιαίτερα βιολογικά αγροκτήματα και πρότυπες θερμοκηπιακές μονάδες), με στόχο την ενημέρωση των αγροτών από τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης για τις δυνατότητες που υπάρχουν σε νέες ή σωστά οργανωμένες καλλιέργειες, τη διάδοση των ορθών γεωργικών πρακτικών, τη διασύνδεση του αστικού πληθυσμού και κυρίως των νέων με τη γεωργία καθώς και τη γνωριμία και εξοικείωση με το αγροτικό πολιτιστικό περιβάλλον.
• Σωστός σχεδιασμός βόσκησης, αξιοποίηση και εμπλουτισμός των βοσκοτόπων με την εφαρμογή διαχειριστικών σχεδίων αξιοποίησης βοσκότοπων και με δράσεις ποσοτικής και ποιοτικής βελτίωσης της χορτοβοσκής, έτσι ώστε να μην γίνεται υπερβόσκηση με συνέπειες αρνητικές όχι μόνο για τους ίδιους τους κτηνοτρόφους αλλά και για τους φυσικούς πόρους της περιοχής (διάβρωση εδαφών).
• Αειφόρος ανάπτυξη του γεωργικού τομέα με στόχο τη βελτίωση της οικονομικής κατάστασης και των συνθηκών διαβίωσης, εργασίας και παραγωγής των κατοίκων της υπαίθρου και ιδίως των γεωργών και των οικογενειών τους και διασύνδεση της ανάπτυξης αυτής με πολύ-απασχόληση ιδιαίτερα μέσω της διασύνδεση της με ήπιες μορφές τουρισμού.
• Εισαγωγή στις γεωργικές εκμεταλλεύσεις καινοτόμων δράσεων που θα αποσκοπούν κυρίως στην προσέλκυση των νέων της περιοχής να ασχοληθούν με την επιχειρηματική γεωργία, στη μείωση του κόστους παραγωγής, στη βελτίωση της ποιότητας, στην προστασία και ανάδειξη του περιβάλλοντος, με στόχο, στην περίπτωση επιτυχημένων αποτελεσμάτων, τη διάδοσή τους στον ευρύτερο αγροτικό χώρο
• Αναδασμός εκτάσεων και παράλληλα έργα αναδασμού και υποδομών.
• Ανάπτυξη των υποδομών και εκσυγχρονισμός της άρδευσης με την κατασκευή αρκετών και σημαντικών αρδευτικών δικτύων, με στόχο την βελτίωση της ανταγωνιστικότητας επιλεγμένων γεωργικών προϊόντων που παρουσιάζουν συγκριτικά πλεονεκτήματα και με παράλληλη ορθολογική χρήση των υδάτων.
• Υποστήριξη των γεωργικών βιομηχανιών με κατάλληλες πολιτικές μια και τα κυριότερα καλλιεργούμενα είδη προορίζονται για τις βιομηχανίες μεταποίησης γεωργικών προϊόντων (π.χ. ελιές, αμπελοκαλλιέργειες, φαρμακευτικά-αρωματικά φυτά κ.α.).
• Οργάνωση της εμπορίας των παραγόμενων προϊόντων για να βελτιωθεί το σύστημα αποθήκευσης και διακίνησης, ο έλεγχος της ποιότητας αλλά και να βελτιωθούν οι τιμές των προϊόντων που φτάνουν στην αγορά.
• Αναβάθμιση της δασικής εκμετάλλευσης.

Ζωϊκή παραγωγή

• Δημιουργία οργανωμένων επενδυτικών σχεδίων που θα βοηθούσαν να στραφεί το ενδιαφέρον των νέων κυρίως στην επιχειρηματική και οργανωμένη κτηνοτροφία, συμπεριλαμβανομένων επιδοτήσεων και ενισχύσεων που κατευθύνονται στη δημιουργία νέων σύγχρονων μονάδων με εισαγωγή τεχνολογίας καθώς και στον εκσυγχρονισμό ή μετεγκατάσταση των ήδη υπαρχουσών επιχειρήσεων και την εξυγίανση του κτηνοτροφικού κεφαλαίου.
• Εκσυγχρονισμός των κτηνοτροφικών μονάδων με τον απαραίτητο εξοπλισμό και ανασχεδιασμός τους που θα εξασφαλίζει όλες εκείνες τις απαραίτητες συνθήκες υγιεινής και ευζωίας αλλά και προδιαγραφές για τις συνθήκες εργασίας στους χώρους των μονάδων και στους χώρους επεξεργασίας των προϊόντων τους (σφαγεία, τυροκομεία κ.λπ.) που στοχεύουν στη παραγωγή προϊόντων ποιότητας, και εφαρμογές συστημάτων επεξεργασίας αποβλήτων σε οργανωμένες κτηνοτροφικές μονάδες που θα διατίθενται στη γεωργία σαν φυσικά λιπάσματα.
• Διασφάλιση υψηλών προδιαγραφών ποιότητας (μέσω των 1 και 2 παραπάνω) μέσα από πιστοποίηση και προστασία της ονομασίας προέλευσης όπου αυτό είναι εφικτό, ειδικά στην αιγοπροβατοτροφία η οποία βρίσκεται σε κατάσταση εκτατικής εκμετάλλευσης ενώ οι προοπτικές που διανοίγονται με την κατοχύρωση της φέτας σαν αποκλειστικά Ελληνικού προϊόντος είναι πολύ μεγάλες. Έμφαση επίσης στην επέκταση της βιολογικής κτηνοτροφίας και κατοχύρωση τοπικών γαλακτοκομικών προϊόντων.
• Ανάπτυξη και εκσυγχρονισμός των υποδομών των βιομηχανιών μεταποίησης των παραγομένων προϊόντων με εισαγωγή συστημάτων ελέγχου και πιστοποίησης της ποιότητας των προϊόντων.
• Κατασκευή έργων υποδομής για την στήριξη της αιγοπροβατοτροφίας (κτηνοτροφικοί δρόμοι, ποτίστρες, στέγαστρα, ομβριοδεξαμενές, αποθήκες κ.λπ.)
• Προώθηση των τυποποιημένων γαλακτοκομικών και άλλων κτηνοτροφικών προϊόντων στην ευρύτερη και την αναπτυγμένη τοπική και περιφερειακή τουριστική αγορά (π.χ. παραθαλάσσια τουριστικά συγκροτήματα, ορεινές και ημιορεινές περιοχές φυσικού κάλλους και προορισμούς εναλλακτικού τουρισμού, περιοχές Natura κ.α.), και δημιουργία προϊόντων με προστατευόμενη ονομασία προέλευσης (π.χ. τυριού) και βιολογικών κτηνοτροφικών προϊόντων που απευθύνονται σε επιλεγμένες απαιτητικές, υψηλών εισοδημάτων, αγορές του εξωτερικού.

Ολοκληρωμένες εξειδικευμένες προτάσεις

Οροπέδιο Λασιθίου
Ολοκληρωμένος σχεδιασμός για αποκατάσταση από λειτουργική αλλά και τουριστική και περιβαλλοντική άποψη του οροπεδίου σε ολοκληρωμένο αγροτουριστικό υψηλής στάθμης προορισμό, με επανα-σχεδιασμό του συστήματος των παραδοσιακών ανεμόμυλων και οικισμών σε συνδυασμό με ανάπτυξη σύγχρονων καλλιεργειών (όπως δενδρώδεις π.χ. μήλο palmeta, αχλάδι) και μάλιστα κατά προτίμηση βιολογικών με ονομασία προέλευσης, οι οποίες θα μπορούν να καλύπτουν τις ανάγκες του νησιού στα αντίστοιχα προϊόντα χωρίς την ανάγκη εισαγωγών με υψηλό μεταφορικό κόστος.

Χωριό Χαμαίτουλο και παρόμοια μικρά χωριά
Αναπαλαίωση των οικιστικών συγκροτημάτων των παραδοσιακών χωριών … και μετατροπή τους σε συνδυασμό με τα μικρά οροπέδια σε σύγχρονα μικρά αγροτουριστικά θέρετρα που συνδυάζουν και χειροτεχνικές δραστηριότητες.

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Πρωτογενής τομέας στο Νομό Λασιθίου
Όσον αφορά τις αναπτυξιακές δυνατότητες και προοπτικές, ο πρωτογενής τομέας σε επίπεδο Νομού Λασιθίου, παρακολουθεί αναγκαστικά τις γενικότερες εξελίξεις στη χώρα όπου η Γεωργία χάνει συνεχώς κατά τα τελευταία χρόνια την ανταγωνιστικότητά της, με κάποιες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις. Είναι κοινή διαπίστωση ότι: «Οι διαρθρώσεις στήριξης της Γεωργίας είναι ανεπαρκείς ενώ υπάρχει έλλειψη μιας συγκροτημένης πολιτικής για τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά σε συνδυασμό με ένα ξεπερασμένο σύστημα στον τομέα της μεταποίησης και της εμπορίας. Η έλλειψη ισορροπίας ανάμεσα σε ορισμένα προϊόντα καθώς και η απουσία ξεκάθαρων επιλογών για μια δυναμική στον τομέα της ποιότητας, προκαλούν σημαντική απώλεια προστιθέμενης αξίας και, κατά συνέπεια, μείωση της ανταγωνιστικότητας» [Πλαίσιο Προτάσεων Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης 2000 - 2006: Οικονομική Ανάπτυξη, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου].
Παράλληλα διαπιστώνεται σε πολλές περιπτώσεις μια ασυλλόγιστη και δυστυχώς ανεξέλεγκτη επιβάρυνση του περιβάλλοντος από δραστηριότητες που σχετίζονται με τον πρωτογενή τομέα: «Το αγροτικό περιβάλλον υφίσταται υπερβολικές πιέσεις που προέρχονται από την συχνά ασυλλόγιστη εκμετάλλευση των πόρων (π.χ. υπερβόσκηση, υπεράντληση, τοπικά υψηλή φόρτιση σε λύματα κλπ.) και από τις δύσκολες φυσικές συνθήκες» [Πλαίσιο Προτάσεων Σχεδίου Περιφερειακής Ανάπτυξης 2000 - 2006: Οικονομική Ανάπτυξη, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου].
Σε μια ανάλυση των αποτελεσμάτων της σημαντικής χρηματοδότησης που πραγματοποιήθηκε τα τελευταία χρόνια μέσα από την ενεργοποίηση ενός μεγάλου αριθμού προγραμμάτων που στόχευαν στην αγροτική ανάπτυξη της περιφέρειας, καταδεικνύονται τα εξής [Ν.Παρασύρης, Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Κρήτης, Γενική Γραμματεία Περιφέρειας Κρήτης]:  
«…Έφτασε πρώτα απ’ όλα η κρίσιμη στιγμή για να διαπιστώσουμε πόσο άδικα κατασπαταλήθηκαν δισεκατομμύρια δραχμές επί είκοσι και πλέον χρόνια χωρίς να δημιουργηθούν δομές και υποδομές αντίστοιχες των χρημάτων που εισέρρεαν. Έφτασε η ώρα να υποκατασταθούν από μια «εθνική αυτοδυναμία» τα χρήματα που ενδεχομένως θα χαθούν από την Ευρώπη καθώς «γίναμε πολλοί για να μοιραστούμε την ίδια πίτα»
Το μείζον ζήτημα που πρέπει να μας απασχολεί είναι ότι τα τελευταία χρόνια σημειώνονται ραγδαίες εξελίξεις στον αγροτικό χώρο. Οι εξελίξεις αυτές μεταβάλλουν τα δεδομένα της γεωργίας ταχύτατα και δημιουργούν προβληματισμούς για το μέλλον του αγροτικού περιβάλλοντος.
Παράλληλα η κοινή γνώμη ευαισθητοποιείται από τα αυξανόμενα περιβαλλοντικά προβλήματα, τα αδιέξοδα της σύγχρονης γεωργίας και τους διατροφικούς κινδύνους, εκδηλώνοντας την ανάγκη επαναπροσδιορισμού των εννοιών της ποιότητας των παραγόμενων προϊόντων και του οικολογικού προσανατολισμού.
Ταυτόχρονα η παγκοσμιοποίηση εντείνει τον ανταγωνισμό στον τομέα των τροφίμων, ενώ η τεχνολογική πρόοδος, όπως αυτή της βιοτεχνολογίας, θέτει νέα ερωτήματα και προβληματισμούς».
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν ότι οι αναπτυξιακές δυνατότητες και προοπτικές για τον πρωτογενή τομέα της περιοχής στρέφονται σήμερα στην ποιοτική γεωργία η οποία μπορεί να αποτελέσει ολοκληρωμένη πρόταση για τη ζωή και απάντηση στα προβλήματα της συμβατικής βιομηχανοποιημένης γεωργίας. Η ζήτηση σε Προϊόντα Ονομασίας Προέλευσης, Γεωγραφικής Ένδειξης, Ολοκληρωμένης Διαχείρισης και Βιολογικά ολοένα και αυξάνεται [Ν.Παρασύρης, Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Κρήτης, Γενική Γραμματεία Περιφέρειας Κρήτης]: «Θα πρέπει επομένως οι γεωργοκτηνοτρόφοι μας να στραφούν στην παραγωγή προϊόντων ποιότητας. Να προχωρήσουμε τώρα στην αναγνώριση των προϊόντων μας σε προϊόντα ποιότητας, ας τα κάνουμε βιολογικά για να είναι πιο ακριβά. Στο νησί μας υπάρχουν όλες εκείνες οι ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες για την άσκηση της βιολογικής γεωργίας, η οποία με την συνδρομή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης θα μπορούσε να αποτελέσει μοχλό ανάπτυξης ευρύτερων αγροτικών περιοχών. Εξ άλλου η εξαγωγική προοπτική και η διείσδυση στις ξένες αγορές των πιστοποιημένων ποιοτικών προϊόντων αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της διατήρησης, της ανάπτυξης και της συνοχής στην ελληνική ύπαιθρο».
Οι δυνατότητες ανάπτυξης προς την κατεύθυνση της ποιοτικής γεωργίας στην περιοχή αναδεικνύονται πολύ σημαντικές σε μια συγκυρία όπου εμφανίζεται μια σταδιακά αυξανόμενη αναζήτηση από τους καταναλωτές νέων προτύπων κατανάλωσης και παραδοσιακών πιστοποιημένων ποιοτικών προϊόντων τόσο στην τοπική όσο και την τουριστική αγορά αλλά και σε διεθνές επίπεδο. Η ισχυρή διασύνδεση των διαφαινόμενων δυναμικών προοπτικών του πρωτογενούς τομέα της περιοχής με την ποιότητα των προσφερόμενων προϊόντων και την ασφάλεια της διατροφής, την ανάλυση και ικανοποίηση των αναγκών των καταναλωτών, την προώθηση νέας γενιάς τροφίμων και την προώθηση των αγροτικών προϊόντων από τους ίδιους τους παραγωγούς βρίσκεται στις βασικές προτεραιότητες των σύγχρονων συνεταιρισμών.
Το πρόβλημα όμως της ανάπτυξης της υπαίθρου δεν έχει σήμερα μόνο οικονομική διάσταση. Έχει κυρίως κοινωνική διάσταση. Το πρόβλημα της ανάπτυξης της ενδοχώρας της περιοχής του Δήμου (όπως και της Περιφέρειας της Κρήτης γενικότερα) δεν είναι μόνο συνέπεια της αγροτικής ανάπτυξης, αλλά συνδυάζεται με τη στήριξη και την αναζωογόνηση των τοπικών κοινωνιών. «Χρειάζεται να δοθεί προτεραιότητα στη προσφορά υποδομών, εγκατάσταση επαρκών υπηρεσιών και διαφοροποίηση των δραστηριοτήτων μέσω ολοκληρωμένων τοπικών προγραμμάτων. Τα προγράμματα αυτά, προσαρμοσμένα στο κεντρικό στόχο, θα βασίζονται στους δύο βασικούς πυλώνες: αγροτική οικονομία και τουρισμός. Τα προγράμματα αυτά θα επεκτείνουν γενναία τον «αγροτοτουρισμό», πέρα από τη διαμόρφωση μερικών μόνο δωματίων, σε μια συνολική αναβάθμιση των οικισμών, ώστε να καταστούν ικανοί να υποδεχτούν παραθεριστές, εργαζόμενους και τουρίστες». [Κ. Καμπιτάκης Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Κρήτης, Γενική Γραμματεία Περιφέρειας Κρήτης]. Προς αυτή την κατεύθυνση, ένας κρίσιμος παράγοντας είναι η δυνατότητα να ξεπεραστούν οι εγγενείς αδυναμίες του πρωτογενούς τομέα της περιοχής μέσω της ανανέωσης του κόσμου της υπαίθρου της περιοχής του Δήμου με την διευκόλυνση της εγκατάστασης νέων νοικοκυριών – νέων αγροτών, την περαιτέρω βελτίωση του μορφωτικού και επαγγελματικού επιπέδου των νέων αγροτών, την ενεργή συμμετοχή των αγροτισσών και την ενσωμάτωση των νέων τεχνολογιών στην αγροτική καθημερινότητα [Βλαχάκης Πέτρος Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Κρήτης, Γενική Γραμματεία Περιφέρειας Κρήτης].
Οι προοπτικές ανάπτυξης της περιοχής μπορεί να καταστούν ευοίωνες μόνο υπό τον όρο ότι θα αναδειχθεί η ποιότητα ως η βάση της ανάπτυξης. [Α. Στρατάκης, ‘Στρατηγική - Στόχοι και Κατευθύνσεις Ανάπτυξης Νομού Λασιθίου 2007-2013’, Αναπτυξιακό Συνέδριο Περιφέρειας Κρήτης, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Λασιθίου]. Θα πρέπει δηλαδή η παραγωγική διαδικασία του πρωτογενούς τομέα να οδηγήσει σε υψηλότερη προστιθέμενη αξία μέσα από αναβάθμιση της ποιότητας και ενίσχυση της καθετοποίησης της παραγωγικής διαδικασίας και διεύρυνση των δεσμών ανάμεσα στους τομείς και τους κλάδους της οικονομίας, ιδιαίτερα μεταξύ του πρωτογενούς και του τουριστικού τομέα της περιοχής του Νομού.
Βασικό κριτήριο στη προώθηση της ανάπτυξης του πρωτογενούς τομέα της περιοχής του Δήμου θα πρέπει να είναι η αρχή της ισόρροπης ανάπτυξης με στόχο την αρχή της πολυ-λειτυργικότητας και της συμπληρωματικότητας και όχι της υποκατάστασης ή της ανταγωνιστικότητας με τους γενικούς στόχους του Νομού ή της Περιφέρειας. Στα πλαίσια αυτά, οι αναπτυξιακές δυνατότητες του υπό αναδιάρθρωση πρωτογενούς τομέα της περιοχής θα πρέπει να διασυνδεθούν με τον υπό ποιοτική αναβάθμιση τομέα του τουρισμού και κυρίως με νέες εναλλακτικές μορφές ήπιου ποιοτικού τουρισμού υψηλών προδιαγραφών, στοχεύοντας μακροπρόθεσμα στη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής του Νομού. Στους στόχους της διασύνδεσης του πρωτογενούς τομέα συμπεριλαμβάνονται οι πολιτιστικοί πόροι της ευρύτερης περιοχής, με προεξάρχοντες τους σημαντικούς Αρχαιολογικούς Χώρους του Νομού αλλά και οι εξαιρετικής ομορφιάς παραθαλάσσιες περιοχές και οι ιδιότυποι θαλάσσιοι και νησιώτικοι χώροι του, αλλά και οι παραδοσιακοί οικισμοί και τα μεγάλα φυσικά ορεινά οικοσυστήματα, οροπέδια και τοπία της και οι περιοχές Natura που αποτελούν αποθέματα βιοποικιλότητας ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ή εναλλακτικών μορφών ενέργειας και αναψυχής. Ειδικότερα οι παραλιακές ζώνες οι οποίες δέχονται ασφυκτικές πιέσεις έντονης οργανωμένης ή αυθαίρετης δόμησης, θα πρέπει να διαφυλαχθούν και προστατευθούν με ήπιας μορφής τουριστική-παραθεριστική εκμετάλλευση με στόχο να αποτελούν ένα «κοινό» προσβάσιμο υψηλής ποιότητας και προστιθέμενης αξίας εκμεταλλεύσιμο τουριστικό προϊόν διαρκείας και να μην «εκχωρηθούν» σε κλειστά κυκλώματα επενδυτών ώστε να διαφυλαχθεί η ορθολογική «εκμετάλλευσή τους προς όφελος της αειφόρου ανάπτυξης της περιοχής.
Σχετικά με τη φυτική παραγωγή της περιοχής, που χαρακτηρίζεται από δυναμικές μέχρι σήμερα καλλιέργειες (κηπευτικά, ελαιοκαλλιέργεια, αμπελοκαλλιέργεια), θα πρέπει να προσανατολισθεί σύντομα αλλά προσεκτικά και μεθοδευμένα, μετά από συστηματικό σχεδιασμό και μέσα από διαρθρωτικές αναπροσαρμογές, σε νέα στρατηγική ολοκληρωμένης ανάπτυξης προς την παραγωγή ποιοτικών-πιστοποιημένων επώνυμων και ενδεχομένως βιολογικών προϊόντων, στα πλαίσια της νέας ΚΑΠ, περιορίζοντας, αντίστοιχα, τα παραδοσιακά μέτρα στήριξης του αγροτικού εισοδήματος.
Όσον αφορά την κτηνοτροφία, σημαντικές είναι οι προοπτικές για κτηνοτροφική καθετοποιημένη παραγωγή ειδικά στην αιγοπροβατοτροφία, η οποία μπορεί να συνδυαστεί και με βιολογική κτηνοτροφία αλλά κυρίως να αποκτήσει τα ποιοτικά χαρακτηριστικά και την πιστοποίηση που θα της επιτρέψουν να αναζητήσει υψηλών προδιαγραφών διεθνείς αγορές και να στηρίξει υψηλών εισοδημάτων ήπια τουριστική ανάπτυξη στην περιοχή (συνδέοντας τις ήπιες εναλλακτικές μορφές ποιοτικής τουριστικής ανάπτυξης με υψηλού επιπέδου τουρισμό και με σημαντικά και πολλαπλά οικονομικά οφέλη για τις τοπικές κοινωνίες σε αντίθεση με τις μεγάλες τουριστικές επενδύσεις που απλά εξαντλούν τους φυσικούς πόρους της περιοχής). Οι προοπτικές όσον αφορά την αιγοπροβατοτροφία συγκεκριμένα συνδυάζουν δύο ισχυρές προκλήσεις: α) την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των μονάδων σε επιχειρηματική βάση με προσέλκυση νέων κτηνοτρόφων β) την αντιμετώπιση του μεγάλου προβλήματος της υπερβόσκησης και της ανισότροπης κατανομής του κτηνοτροφικού κεφαλαίου. Η αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών απαιτεί κατάλληλο σχεδιασμό, οριοθετήσεις και εφαρμογή αντίστοιχων κινήτρων και ελέγχων τα οποία δυστυχώς δεν έγιναν τα τελευταία χρόνια παρά τα διαθέσιμα κοινοτικά κονδύλια.
Είναι φανερό ότι οι παραγωγικές δυνατότητες της περιοχής είναι σαφώς μεγαλύτερες από την σημερινή εκτατική και ανοργάνωτη κατάσταση, ενώ και η ποιότητα των παραγόμενων προϊόντων επιδέχεται σημαντική βελτίωση. Είναι επίσης σημαντικό να τονισθεί ότι θέματα όπως οι ποσοστώσεις, η πιστοποίηση της ποιότητας σε σχέση με το επώνυμο των προϊόντων και η δυνατότητα για παραγωγή παραδοσιακών και βιολογικών προϊόντων σε συνδυασμό και με εναλλακτικές μορφές τουρισμού συμπεριλαμβανομένου του αγροτουρισμού μπορεί να αποτελέσουν αντικείμενα ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού της μελλοντικής ανάπτυξης της περιοχής και δεν θα πρέπει να αντιμετωπισθούν αποσπασματικά.
Άλλη μια διάσταση της σημερινής κατάστασης του Πρωτογενούς τομέα της περιοχής αφορά στη απασχόληση. Όπως στις περισσότερες περιοχές τις χώρας, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού που ήδη απασχολείται με τη γεωργία είναι ηλικιωμένα άτομα. Στην προσπάθεια εξεύρεσης φτηνών εργατικών χεριών, οι παραγωγοί καταλήγουν στην πρόσληψη αλλοδαπών εργατών οι οποίοι και καλύπτουν τις περισσότερες ανάγκες για αγροτικές εργασίες. Φυσικά αυτό το μοντέλο αγροτικής ανάπτυξης δεν είναι βιώσιμο μακροχρόνια εάν δεν ανανεωθεί ο αγροτικός πληθυσμός με νέους αγρότες και εάν δεν μετασχηματισθούν οι αγροτικές εκμεταλλεύσεις από επιδοτούμενες στάσιμες και μη-ανταγωνιστικές ή ακόμη και θνησιγενείς μονάδες σε σύγχρονες ανταγωνιστικές μονάδες που βασίζονται σε επιχειρηματική βάση με τα ανάλογα κριτήρια και σε ποιοτικά πιστοποιημένα προϊόντα.
Ο Τριτογενής τομέας και ιδιαίτερα ο τουρισμός είναι ο ισχυρότερος οικονομικός τομέας της περιοχής και συνεχίζει να εμφανίζει έντονη δυναμική τα τελευταία χρόνια, αυξάνοντας την συμμετοχή του τόσο στην απασχόληση, όσο και στην διαμόρφωση του περιφερειακού προϊόντος. Ο Τριτογενής τομέας και ειδικά ο τουρισμός αποτελεί τον δυναμικά εξελισσόμενο τομέα της ευρύτερης Περιφέρειας της Κρήτης με μεγάλες δυνατότητες αύξησης της απασχόλησης και κατ’ επέκταση, του Περιφερειακού ΑΕΠ, σε κλάδους όπως ο επιλεκτικός τουρισμός (αρχαιολογικός, πολιτιστικός, αγροτουρισμός, φυσιολατρικός, αθλητικός κ.α.) και οι ευγενείς υπηρεσίες. Είναι επομένως σαφείς οι προοπτικές δυναμικής ανάπτυξης του Τριτογενούς τομέα στην περιοχή, ιδιαίτερα στον κλάδο του ήπιων επιλεκτικών μορφών υψηλής ποιότητας τουρισμού και με ισχυρή διασύνδεση με τον Πρωτογενή τομέα. Σημαντικές είναι οι προοπτικές ανάπτυξης υψηλών προδιαγραφών αγροτουρισμού σε επίπεδο μικρών οικισμών στην περιοχή, σε συνδυασμό με τον υπό αναδιάρθρωση πρωτογενή τομέα, μέσα από τις δικές της δυνατότητες ανάδειξης αλλά και κατευθύνσεων προστασίας των περιοχών Natura και των οικοσυστημάτων του Δήμου και άλλων προορισμών φυσικής ομορφιάς στο Νομό.
Ο σημαντικός φυσικός, οικολογικός και αρχαιολογικός πλούτος της περιοχής ενισχύει σημαντικά τις προοπτικές ανάπτυξης τόσο του πρωτογενούς τομέα σε σύγχρονη επιχειρηματική βάση μέσα από σωστά και μακροπρόθεσμα σχεδιασμένη αναδιάρθρωση όσο και την διασύνδεση του με τον δευτερογενή τομέα (καθετοποίηση της παραγωγής – ποιοτική πιστοποιημένη παραγωγή) αλλά και τον τριτογενή τομέα (ήπιες μορφές ποιοτικού τουρισμού – αγροτουρισμός).